جمهوریخواهی در ایران ـ پیشینه تاریخی

جمهوریخواهی در ایران ـ پیشینه تاریخی

  • $8.00
    Enhetspris per 
Skatt ingår.


نویسنده: رحیم خانی، ناصر
978-91-88297-89-6شابک:
نوع جلد: شوميز
ناشر:
نشر باران
تعداد صفحات:
114
تعداد جلد: 1
سال چاپ: 2004
سایز کتاب: رقعي
ویرایش: اول
مکان: تهران
وزن: 400

این کتاب به سیر اندیشه­‌ی جمهوری خواهی، و جمهوری در متن عمومی تحولات فکری و سیاسی ایرانیان از مشروطه تا امروز می­پردازد. رحیم­خانی در پیشگفتار کتاب نوشته است: «جمهوري­خواهی و جمهوری در ايران، پيشينه‌ای صد، صدوبيست ساله دارد. ايده «جمهوري­خواهی» و نهاد «جمهوری» با انقلاب بهمن 1357 و استقرار حاکميت اسلامی زاده نشد؛ بلکه حاکميت اسلامی خود ثمره‌ی ناسازگاری بنيادی با دموکراسی و با نظام جمهوری‌ است.» نویسنده افزوده است: «انديشه‌ی ‌جمهوري­خواهی هم­چنين و در اساس از راه برنامه‌ها و شعارهای احزاب چپ و کمونيست هم نبود که به ايران راه يافت.» او نوشته است: «بيش و پيش از اين­همه، اين مشروطه طلبان، تجدد خواهان و هواخواهان انديشه‌های ليبرال دموکراسی غرب بودند که انديشه جمهوری را پيش راندند و بعدها بزرگترين کارزار تبليغاتی و سياسی را برای انقراض قاجاريه و تاسيس جمهوری در ايران به راه انداختند.» به گفته رحیم­خانی، تاريخ انديشه و پيکار سياسی در ايران معاصر ـ هر آن گونه که بوده و هست ـ تاريخ گسست‌ها و ‌نافرجامی‌ها هم هست و آنچه از پيشينه‌ی جمهوري­خواهی و جمهوری در تاريخ معاصر ايران،‌ در این بازخوانی تاریخ و به کوتاهی گزارش مي­شود، نشانه‌های همين گسست‌ در انديشه و تجربه‌ی‌ سياسی عمومی ايرانيان را در خود دارد. او نوشته است: «در سير آشنایی ايرانيان با انديشه‌های سياسی جديد مغرب زمين، آنچه آموخته شد و اقتباس شد ـ مشروطه­گی، ليبرال دموکراسی، سوسيال دموکراسی، مارکسيسم در هيئت استالينيسم ـ و نيز گونه‌های حکمرانی، در اساس برداشت‌هایی سياسی بود و به جوهر فلسفی و بنيادهای معرفت­شناسی انديشه‌های نوين کمتر راه برد.» وی افزوده است: «در چنین متنی، آزمون­های سياسی جديد پس از مشروطه نيز با گسست­ها و نافرجامی‌ها مواجه شدند. زيرا چرخه‌ی ديکتاتوری ­ـ بی­ثباتی سياسی ادواری، مجال تجربه سياسی آرام و پايدار را از چندين نسل ما دريغ داشته است. تجربه مشروطيت ناکام ماند؛ با نارسایي­های درونی، با کودتای محمدعلي­شاه، ضعف و بی­کفايتی دولت­های مرکزی، جنگ جهانی اول و ورود قوای بيگانه به ايران، شورش­های محلی، کودتای ۱۲۹۹ و سپس با دوران ديکتاتوری رضا شاهی.» وی تاکید می­کند که در دوران مشروطه، جمهوري­خواهی ايرانيان، گونه‌ای ‌از نظام سياسی مبتنی بر «قانون اساسی» و «حقوق اساسی» برگرفته از انديشه‌های سياسی جديد مغرب زمين است. آگاهی ايرانيان درباره مفاهيم «جمهوری» و «جمهوري­خواهی» عمدتا در حد مباحث سياسی و ناظر بر قدرت سياسی باقی ماند و به مبانی فلسفی و بنيادهای انديشه سياسی نوين راه نبرد. با اين­همه مجموعه مفاهيم در چارچوب مفاهيم حقوق اساسی مدرن درک و فهم مي­شد. رحیم­خانی با مروری بر جنگ جهانی دوم، دوران سلطنت پهلوی دوم و انقلاب می­نویسد: «نسل جديد ايرانيان از پس انقلاب و با تجربه انقلاب به خود و به جهان مي­نگرد. اين نسل مفاهيم و ارزش­های مدرن را نه بگونه­ی نسل اول روشنفکران مشروطه خواه به نوعی «مدرنيته ابزاری» تقليل مي­دهد و نه چون روشنفکران دهه‌های چهل و پنجاه از منظر جزميات ايدئولوژيک به جهان مي­نگرد. ‌می‌توان گفت‌‌ رد ايد‌ئولوژي­ها و دستگاه­های فکری سياسی و مذهبی و استبدادی، رد «سنت سلطنت»، «ولايت فقيه» و «ديکتاتوری مسلکی»، و به­جای اين­همه پذيرش و احترام به فرد و آزادي­های فردی، دموکراسی و جمهوريخواهی، حاصل نگاه جديد به مفاهيم بنيادی جهان مدرن است.» جمهوری­خواهی در ایران کتابی است کوتاه و فشرده که از 14 بخش تشکیل شده است: «نخستين زمزمه‌ها: جمهوری، جمهوريخواه، جمهوری مذهب»، «مشروطه­خواهی و معنای مشروطه نزد ایرانیان»، «همه قوای مملکت ناشی از ملت است»، «انفکاک قوه‌ی روحانی از قوه‌ی سياسی»، «جدال دربار محمدعلي­شاه با مجلس؛ نمايندگان جمهوري­خواه»، «کودتای محمدعلي­شاه؛ جمهوري­خواهی دهخدا»، «پروگرم جمهوری ممالک متحده ايران»، «جنبش جنگل و جمهوری گيلان»، «جنبش جمهوري­خواهی: سرشت و سرنوشت»، «چرا رضاخان به جمهوري­خواهی روی آورد؟»، «جمهوری مهاباد: آزمون آرمان و واقعیت»، «جنبش ملی مصدقی؛ کودتا، جمهوری»، «جوانان و جمهوري­خواهی؛ دهه چهل و پنجاه»و «سخن پايانی: جمهوری، دموکراسی و لائيسيته».